हजारी मोगरा – Clerodendrum chinense

Anuvina-ClerodendrumChinense

काल बरेच दिवसांनी, म्हणजे जवळ जवळ २ महिन्यांनी नागांवला गेलो होतो. एकीकडे सूर्य पश्चिमे कडील लाटांवर हिंदोळे खात अस्तमानास जात होता. त्याने उधळलेले विविध रंग पहातच मी “आत्मबोध” मध्ये शिरलो. पश्चिमेच्या वाऱ्यावर स्वार होत एक वेगळाच मंद सुगंध पसरला होता. त्या सुगंधाचा माग काढत काढत एका झुडूपा जवळ पोचलो. सुगंधाची तीव्रता अजूनच वाढली होती त्यामुळे माझ्या अंगणात पसरलेला सुगंध हा याच फुलांमुळे हे ओळखायला विशेष कष्ट पडले नाहीत. झाडाची काही फुले माझ्या ओंजळीत घेतली आणि माझी ओंजळ त्या सुगंधाने भरून गेली.

मागच्या वेळी आलो होतो तेंव्हा हेमंतने नुकतीच ही झाडे लावली होती. तेंव्हा तो म्हणाला होता मस्त वास आहे या फुलांचा. नाव विचारलं तर म्हणाला मोगरा. थोडाफार वाद घातला मी त्याच्याशी की हा मोगरा शक्यच नाही, मोगऱ्याची पाने अशी नसतातच. “तुला काय माहित? आम्ही याला मोगराच म्हणतो” असं म्हणून त्याने माझी बोळवण केली. हेमंतने १०-१५ फांद्या लावल्या होत्या आणि त्याला फुले नसल्यामुळे ते झाड ओळखता येणे कठीण होते.

या अप्रतिम वास असलेल्या फुलला “हजारी मोगरा” म्हणतात. थोडं फार मोगऱ्या सारखे दिसणे आणि मादक सुगंध सोडला तर याचा मोगऱ्याशी काहीच संबंध नाही. यांची जातकुळी देखील वेगवेगळी आहे. मोगराचे फूल एकेकच असते तर हजारी मोगरा मात्र गुच्छ स्वरुपात असतो. चांगला १५-२० फुले एकत्र येऊन गुच्छ बनत असल्यामुळे “हजारी मोगरा” नाव पडले असावे. बाकी पाने, त्यांचा रंग, त्यांची मांडणी, झाडाचा बांधा सगळंच वेगवेगळे ….कसलेही साम्य नसलेलं.

हजारी मोगऱ्याचे शास्त्रीय नाव Clerodendrum chinese (क्लेरोडेनड्रम चीनेन्स), कुटुंब Lamiaceae. चीन, तैवान, व्हिएतनाम हा या वनस्पतीचा मूळ प्रदेश मानला जातो आणि तिथून ही वनस्पती जगभर पसरली. उष्ण दमट हवामानात हे झाड उत्तम वाढते. बरेच ठिकाणी हिचे वर्गीकरण तण, म्हणजेच निरुपयोगी किंवा बाकीच्या झाडांसाठी अपायकारक म्हणून गणले गेले आहे. यांचा वाढीचा वेग जबरदस्त असून जमिनी खाली पसरलेल्या मुळामधून देखील याला पालवी फुटू शकते. जानेवारी ते मार्च या दरम्यान फुले येतात आणि सगळा परिसर सुगंधी होतो. या झाडाची संधी फांदी जरी तोडून ती जमिनीत रोवली तरी तिला मुळे फुटतात. रातराणी प्रमाणेच हजारी मोगरा देखील रात्री फुलतो. झाडापासून विलग केलेली पांढरी फुले काही तासातच तांबूस काळी पडत असल्याने या फुलांचा उपयोग केला जात नसावा. अश्या या अजून एका चायनीज प्रकाराने दक्षिण भारतात आपले चांगलेच बस्तान बसवले आहे.

One thought on “हजारी मोगरा – Clerodendrum chinense

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s