शेजारधर्म

गिरगावातील केसरभाई चाळीची पुनर्बांधणी झाली आणि तिथे एक गगनचुंबी इमारत उभी राहिली. चाळीचा मालक केसरभाई पटेल भला माणूस. सगळ्या चाळकरींना या नवीन जागेत राहती जागा मिळणार असेल तरच पुनर्बांधणी करणार असा शब्द त्याने शेवट पर्यंत पाळला. सगळ्या भाडेकरूंना हक्काचे घर मिळाले आणि केसरभाईंना अख्खा एक मजला आणि वर मिळालेल्या गडगंज पैश्याने त्याच्या ५ पिढ्यांची अन्न, वस्त्र आणि निवाऱ्याची सोय झाली. सगळ्यांनी कृतकृत्य होऊन नव्या वस्तूचे नामकरण “केसर हाइट्स” असे करून टाकले. कुठलेही विघ्न न येता पूर्ण झालेली हीच एकमेव इमारत असावी याचं कारण म्हणजे भाडेकरूंचा केसरभाई प्रती असलेला विश्वास आणि चाळी प्रती असलेली आत्मीयता. तसंही या चाळी मध्ये रिटायर्ड होण्याच्या मार्गावर असलेले बरेच जण होते. त्यामुळे पदरी पडेल ते घ्यावे आणि रामनाम घेत बसावे हाच इरादा होता. तसे पक्के भाडेकरू देखील फार नव्हते. ७ – ८ होते आणि उरलेल्या खोल्या प्रायोगिक तत्वावर भय्ये, गुजराथ्याना आंदण दिल्या होत्या. हे पक्के भाडेकरू या इतर कच्च्या भाडेकरूंना “सुरक्षित अतंरावर” ठेवत. त्यात सुद्धा नाना कुलकर्णी, बाळू महाजन, अप्पा सावंत, मधू पवार आणि बंडू केळकर (गुरुजी) हे इरसाल पंजे. जीवनाच्या वेगवेगळया टप्प्यावर हे सगळे केसरभाईच्या आश्रयाला आले आणि चाळकरी झाले. या पंचकांच्या मैत्री मध्ये मिठाची चव, साखरेचा गोडवा आणि क्वचित प्रसंगी लवंगी मिरचीचा तडका देखील असायचा. कालच्या झालेल्या बारा भानगडींना तिलांजली देत परत हे पाचही जण एकत्र येत. कुठल्याही गोष्टीवर यांची मते एक व्हायची नाहीत आणि मग तात्विक वाद व्हायचे. या वादातूनच कुणी कुणाची खिल्ली उडवायचा, टर खेचायचा, पैजा लावायचा … शपथा तर अगणित घेतल्या गेल्या आणि तितक्याच मोडल्या गेल्या.

नाना कुलकर्णी: मूळ गाव नाशिक. सरकारी बँक मध्ये कारकून. रिटायर्ड होण्यासाठी २ वर्षे राहिली असताना सांगली येथे बढती वर बदली होईल या भीतीने स्वेच्छानिवृत्ती पत्करली. पत्नी मनोरमा कुलकर्णी बि एम् शी मध्ये कारकून. दोघेही स्वतःला सरकारमान्य पाट्या टाकणारे समजतात. एक मुलगा रमेश, महाड येथे इंजिनियरिंगला आणि राहायला होस्टेलवर. रमेशला उत्तम शिक्षण मिळावे म्हणून काटकसरीने पै पै जमवून इंजिनियरिंगसाठी प्रवेश मिळवला. रमेशपण हुशार आणि आज्ञाधारक.

बाळू महाजन: मूळ गाव (दुसरे कुठले ज्ञात नसल्याने) मुंबई. निवृत्त लष्कर अधिकारी. ब्रह्मचारी. बाकीच्यांच्या भाषेत लष्कराच्या भाकऱ्या भाजून थकलेला सडा फटिंग. सगळा कारभार लष्कराच्या धर्तीवर असल्याने सहसा याचे कुणाशी पटत नाही. जे काही लागे बांधे असतील ते फक्त इतर तीन जणांशी. केसरभाई अत्यंत पाताळयंत्री माणूस असून तो आपला कधीही घात करू शकतो अशी ठाम समजूत. (केसरभाईच्या दृष्टीने स्क्रू ढिला असलेला माणस) विक्षिप्त स्वभावामुळे नातेवाईकांचे येणे जाणे अत्यंत कमी. दर महा मिळणाऱ्या पेन्शन वर याचे उत्तम चालते.

अप्पा सावंत: अर्धा संसार कोकणात आणि अर्धा मुंबईत असलेला अस्सल कोंकणी माणूस. मुंबईतला खर्च परवडत नाही म्हणून बायका पोरांना रत्नागिरीस धाडलंनी. रत्नागिरीच्या वडिलोपार्जित जागेत वाटे नसल्याने आणि आंबा काजू उत्तम मिळत असल्याने अप्पाने काही न करता इथेच राहिले तरी चालेल असे त्याच्या बायकोचे मत आहे. पण अप्पा तिला न जुमानता इथेच मुंबईत राहतो. आजूबाजूच्या परिसरातील लोकांचा तो इलेक्ट्रीशियन, प्लंबर, गवंडी अशी सगळी कामे करणारा एकमेव माणूस. मुंबईत कंटाळा आला की तो कोकणात पळतो आणि तिथे काही वाजले की तो मुंबईत येतो. अप्पाची चाळीत येणाऱ्या जाणाऱ्या वर करडी नजर असते. त्यामुळे चाळीतल्या सगळ्या भानगडी, कुलंगड्याची माहीत अप्पाकडे मिळते. दुसऱ्या माळ्यावरील साधना सरखोत या विधवेबरोबर याचे काही साटेलोटे आहे अशी प्रत्येकाला खात्री असली तरी अप्पा त्याकडे दुर्लक्ष करतो. गणपती आणि होळीला हटकून कोकणात पळणारा अप्पा पक्का मुंबईकर आहे. 

मधू पवार: परिस्थितीने गांजलेला एक अतिशय साधा भोळा माणूस. परळ येथील गिरणीत कामाला होता तेंव्हा ऐट बघण्यासारखा होता. गिरणी बंद पडली आणि सगळा बहर ओसरला. बायको सुलभा अतिशय फटकळ पण हुशार आणि व्यवहारी असल्याने याच्या संसाराचे तरु अजूनही शाबूत आहे. सुलभा घरच्या घरी शिवणकाम करते आणि शिवणकामाचे क्लास चालवते. एकुलती एक मुलगी लता कॉलेज मध्ये शिकते. गिरणी बंद पडल्यावर तिनेच अप्पाला स्वतःच्या पायावर उभे केले. चाळीच्या बाहेर चौकात वडापाव, भजीची गाडी टाकली. प्रचंड मेहेनत करून सचोटीने दोघांनी धंदा केला आणि त्याचे उत्तम दिवस आता ते अनुभवत आहेत. त्याच चौकात एक गाळा घेऊन तिथे धंदा चालू केला. सुलभाने मोतीबिंदूचे ऑपरेशन झाल्यावर शिवणकाम बंद केले. सकाळी मधू गल्ला सांभाळतो तर संध्याकाळी सुलभा.

बंडू केळकर (गुरुजी): विद्यालयीन शिक्षणात चांगलेच दिवे लावलंनीत म्हणून याच्या बापानं याला लहानपणीच संगमेश्वरातील वेदपाठशाळेत धाडलं. भिक्षुकी शिकून गावी गेला पण तिथे काही बस्तान बसले नाही. शेवटी मोठ्या भावाच्या हवाली सगळं केलं आणि एकटाच मुंबईला पोहोचला. लांबच्या काका कडे काही महिने घालवल्यावर केसरभाई चाळीत शेवटी स्वतःची (भाड्याची) खोली मिळवून आजूबाजूच्या परिसरात भिक्षुकी चा व्यवसाय थाटला. गावातल्याच गोदावरी नामक मुलीशी लग्न झाले. भिक्षुकीचा व्यवसाय उत्तम चालू होता परिस्थिती इतर भाडेकरूंपेक्षा बरी म्हणायची. संसार उत्तम चालू होता पण या संसार वेलीवर फूल उमलले नाही. त्याची भरपाई म्हणून की काय या दोघांचा चाळीतील मुलांवर प्रचंड जीव होता. सकाळी पूजा अर्चादी कामे करायची आणि संध्याकाळी या बाकीच्या लोकांबरोबर चहाटळकी करायची किंवा कुणाला संध्या शिकव, कुणाला सहस्त्रनाम तर कुणाला रामरक्षा शिकव असे विद्यादानाचे कार्य चालू असते.

(तर मित्रांनो आता आपल्याला अधून मधून भेटत राहतील. त्यांचे विचार, वाद विवाद, गमती जमतींचा आनंद घेऊ.)

टिप: या लेखमालेतील सगळे संदर्भ काल्पनिक असून योगायोग होवू शकतात. 😉

5 thoughts on “शेजारधर्म

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s